Powrót do sportu
po rekonstrukcji ACL

RTA i RTS to nie to samo

Powrót do sportu nie jest jednym momentem, tylko ciągiem etapów. Konsensus z Bernu z 2016 roku, przygotowany przez Ardern i współpracowników, rozbija go na trzy:

• ▸Powrót do uczestnictwa: trenujesz i jesteś aktywny, ale jeszcze nie na poziomie sprzed kontuzji.
• ▸Powrót do sportu: wróciłeś do swojej dyscypliny, choć nie osiągasz jeszcze poziomu, na którym Ci zależy.
• ▸Powrót do wyniku: funkcjonujesz na poziomie sprzed kontuzji albo wyższym.

W rehabilitacji po rekonstrukcji ACL wyodrębnia się dodatkowo wcześniejszy etap, powrót do aktywności (RTA), przed powrotem do sportu (RTS). RTA to moment, w którym kolano znosi normalne obciążenia dnia codziennego i trening ogólny. RTS to powrót do własnej dyscypliny. To rozróżnienie robi się po poziomie sprawności, a nie po rodzaju sportu.

Od siebie dodam obserwację z sali, która nie jest definicją z badań, tylko tym, co widzę w praktyce. Pełną ścieżkę aż do RTS przechodzą przede wszystkim ci, dla których sport jest w życiu numerem jeden: zawodnicy i amatorzy podporządkowujący mu tydzień. Dla kogoś, kto trenuje rekreacyjnie, sensownym i uczciwym celem bywa RTA. Warto ustalić na starcie, do którego z tych celów idziemy, bo to zmienia cały plan.

Zanim zaczniemy

Do mnie trafiasz wtedy, kiedy fizjoterapeuta da zielone światło na trening. Warunki są proste i nie podlegają negocjacji:

• ▸Brak obrzęku
• ▸Kolano bez bólu
• ▸Zgoda fizjoterapeuty na podjęcie treningu

Decyzję o samym powrocie do sportu również podejmuje fizjoterapeuta, na podstawie testów ilościowych. Ja tej decyzji nie zastępuję. Moim zadaniem jest doprowadzić Cię do momentu, w którym te testy wypadają dobrze.

Jak wygląda oś czasu

Co mierzę na platformie ForceDecks

W fazie treningowej platforma jest narzędziem do układania planu, a nie ozdobą. Na jej podstawie decyduję, co robimy w kolejnym cyklu. Patrzę przede wszystkim na cztery rzeczy:

Skok obunóż i skok jednonóż dają różne informacje, więc robię jedno i drugie. Który w danym momencie, zależy od kontekstu i od tego, w którym miesiącu po operacji jesteś. Nikt nie skacze od pierwszego dnia. Jeśli nie umiesz jeszcze wylądować, to najpierw uczymy się lądować, a dopiero potem mierzymy skok.

Te same testy wykorzystuję w pracy z zawodnikami i amatorami bez kontuzji, do układania planu i sprawdzania, czy trening faktycznie przynosi efekt. Więcej o samym badaniu znajdziesz na stronie diagnostyki ForceDecks. Jeśli prowadzę Cię po rekonstrukcji, testy masz w ramach współpracy za niewielką dopłatą albo w ramach planu.

Co bada się przy decyzji o powrocie

Tej decyzji nie podejmuję ja, tylko fizjoterapeuta. Warto jednak wiedzieć, co się w niej liczy, bo to tłumaczy, dlaczego sama data w kalendarzu nic nie znaczy. W literaturze najczęściej pojawiają się cztery elementy:

• ▸Siła mięśnia czworogłowego na poziomie co najmniej 90% w porównaniu z drugą nogą
• ▸Bateria skoków jednonóż, również na poziomie co najmniej 90% symetrii
• ▸Gotowość psychiczna oceniana kwestionariuszem ACL-RSI. Najczęściej cytowany próg to 65 na 100 punktów, choć w badaniach spotyka się wartości od 56 do 77
• ▸Odpowiedni czas od operacji, w praktyce nie mniej niż 9 miesięcy

To jest skrót. W oryginalnej baterii z Delaware, z której pochodzą progi 90%, zmiennych jest siedem: siła czworogłowego, cztery różne skoki jednonóż i dwa kwestionariusze oceny własnego kolana, wszystkie na poziomie co najmniej 90%, plus odpowiedni czas od operacji. W praktyce bywa jednak dużo luźniej. W przeglądzie ponad dwustu badań czas od operacji był jedynym kryterium powrotu w 42% z nich, a jakiekolwiek testy siły pojawiały się w 41%. Dlatego warto zapytać swojego fizjoterapeutę, na podstawie czego dokładnie dostajesz zielone światło.

Dwie rzeczy warto tu wiedzieć. Po pierwsze, sama symetria bywa myląca, bo po operacji słabnie również noga nieoperowana. Można mieć 90% symetrii przy dwóch słabych nogach, dlatego obok porównania stron patrzy się też na siłę w wartościach bezwzględnych, przeliczoną na masę ciała. Po drugie, zaliczenie testów nie jest gwarancją. W metaanalizach samo spełnienie kryteriów nie przekłada się jednoznacznie na niższe ryzyko kolejnej kontuzji. To minimum, od którego się zaczyna, a nie certyfikat bezpieczeństwa.

Moja praca polega na tym, żeby doprowadzić Cię do stanu, w którym te testy wypadają dobrze, a nie na zaliczaniu ich na skróty.

Najczęstszy błąd: za szybko

Zdecydowanie najczęstszy problem, jaki widzę, to chęć powrotu za szybko. I to jest ten obszar, w którym dane są najbardziej zgodne.

W badaniu Grindem i współpracowników z 2016 roku ryzyko ponownej kontuzji spadało o około połowę z każdym kolejnym miesiącem odroczenia powrotu, aż do dziewiątego miesiąca. Osoby wracające do sportów ze zmianami kierunku przed dziewiątym miesiącem doznawały ponownej kontuzji w około 39% przypadków. Te, które wróciły później, w około 19%. To była niewielka grupa, więc do samych liczb podchodzę ostrożnie, ale kierunek potwierdzają kolejne prace.

W osobnym badaniu Beischer i współpracowników z 2020 roku, obejmującym zawodników w wieku od 15 do 30 lat, powrót przed dziewiątym miesiącem wiązał się z około siedmiokrotnie wyższym wskaźnikiem nowej kontuzji więzadła.

Warto też znać skalę zjawiska: do poprzedniego poziomu sportu wraca około 65% osób, a do sportu rywalizacyjnego około 55%. U osób poniżej 25 roku życia, które wróciły do sportu, kolejne zerwanie więzadła krzyżowego, w operowanym albo w drugim kolanie, dotyczy mniej więcej co czwartej osoby.

Dlatego kiedy mówię, że 9 do 12 miesięcy to bardzo szybko, nie asekuruję się. Dla osoby, która przed kontuzją nie trenowała, ten termin zwykle jest nierealny. Wszystko zależy od tego, co było wcześniej: zawodnik trenujący od lat wraca inaczej niż ktoś, kto przed operacją nie był na siłowni. To nie jest kwestia motywacji, tylko bazy, od której zaczynasz. Dlatego nie podaję terminu na pierwszym spotkaniu, tylko po zobaczeniu, z czym startujemy.

Głowa też wraca do sportu

O tym mówi się najmniej, a bywa realnym hamulcem. Kolano może być gotowe, testy siłowe wypadać dobrze, a mimo to człowiek nie wchodzi w pełni w kontakt, oszczędza nogę przy zmianie kierunku albo unika sytuacji, w której doszło do urazu.

Do oceny tej gotowości służy kwestionariusz ACL-RSI, który bada emocje, pewność siebie i sposób postrzegania ryzyka. Jeśli tu jest problem, samo dokładanie kilogramów na sztandze go nie rozwiąże. Trzeba stopniowo wprowadzać sytuacje zbliżone do sportu, żeby zaufanie do nogi wracało razem z jej siłą.

Częste pytania

Masz zielone światło od fizjoterapeuty?

Napisz albo zadzwoń. Umówimy się na rozmowę i zobaczymy, na jakim etapie jesteś.